DE ICONISCHE POORT
De Zonnenpoort: Tiwanaku's gebeeldhouwde deuropening uitgelegd
Een enkel blok gehouwen andesiet, een mysterieus staf-figuur en een fries waarvan sommigen geloven dat het een kalender codeert — het verhaal achter het beroemdste monument van Tiwanaku.
Bekijk Tiwanaku-trips op GetYourGuide ↗Een deuropening uit één steen gehouwen
De Zonnenpoort (Puerta del Sol) is uit één enkel blok andesiet gehouwen, dat enkele tonnen weegt en in het midden wordt doorsneden door een rechthoekige doorgang. Oorspronkelijk stond hij waarschijnlijk niet waar hij nu staat — veel onderzoekers denken dat hij ooit deel uitmaakte van een ander bouwwerk, mogelijk in Puma Punku, voordat hij naar zijn huidige plek werd verplaatst. Negentiende-eeuwse reizigers beschreven hoe hij gebroken in tweeën op de grond lag; in het begin van de twintigste eeuw werd hij weer in elkaar gezet en nabij de Kalasasaya herplaatst, en sindsdien staat hij daar rechtop.
Het figuur op het lateibalkon
Boven langs de poort loopt een gebeeldhouwd fries, met in het midden een imposante figuur die in elke hand een staf vasthoudt — algemeen bekend als de Stafgod. Vanuit zijn hoofd stralen stralen of aanhangsels uit, en sommige geleerden verbinden de figuur met Viracocha, de scheppergod van de latere Andes-mythologie, hoewel die link een interpretatie is en geen benoemde zekerheid; het Tiwanaku-volk liet geen geschreven teksten achter die hun eigen iconografie verklaren, alleen het beeldhouwwerk zelf. Wie het ook voorstelt, de figuur is het visuele en, zo zijn de meeste onderzoekers het eens, het religieuze middelpunt van de gehele site.
De gevleugelde begeleiders
De rijen kleinere figuren die de Staff God flankeren, zijn rennend of knielend weergegeven, in profiel gesneden met vleugels — sommige met menselijke gezichten, andere met condorkoppen — in ordelijke gelederen langs beide zijden van het fries. Onderzoekers noemen ze soms chasquis, een Inca-term voor boodschappers, hoewel die naam een latere uitvinding is en geen Tiwanaku-benaming, toegepast door wetenschappers die het tafereel proberen te beschrijven in plaats van een titel die de beeldhouwers zelf zouden herkennen. Hun herhaalde, bijna mechanische houdingen geven het fries een processioneel ritme, en hun exacte aantal en groepering vormen de kern van het debat over wat het beeldhouwwerk moest vastleggen.
Het debat over de kalenderfries
Aan het begin van de twintigste eeuw stelde archeoloog Arthur Posnansky voor dat de 48 flankerende figuren een zonne- of maankalender coderen — bijvoorbeeld groeperingen die overeen zouden kunnen komen met maanden en hun weken. Dit idee blijft populair bij bezoekers omdat het overtuigend en makkelijk na te vertellen is, maar hedendaagse archeologen behandelen het doorgaans als een omstreden hypothese in plaats van een vaststaand feit: de telling verandert afhankelijk van welke figuren je meetelt en hoe de oorspronkelijke, onverplaatste positie van het fries zich verhield tot de rest van de site, en het is niet duidelijk dat de poort überhaupt als astronomisch instrument is gebouwd in plaats van als religieus of politiek monument dat toevallig herhalende getallen gebruikt.
Uitgehouwen zonder metalen gereedschap
Wat de fries ook precies betekend heeft, niemand betwist serieus het vakmanschap dat nodig was om hem te snijden. De metselaars van Tiwanaku bewerkten andesiet — een hard, fijnkorrelig vulkanisch gesteente — met stenen hamers, schurend zand en slijpgereedschap in plaats van ijzer of brons, en bereikten daarmee een scherp, gelijkmatig reliëf over de volledige breedte van de latei en een consistente diepte door het hele ontwerp. Het herinnert ons eraan dat het echte mysterie van de Poort van de Zon niet een verloren of geleende technologie is; het is de aanhoudende organisatie van geschoolde specialisten die een project als dit moet hebben gevergd van een samenleving zonder eigen schriftsysteem.
Ter plaatse zien
De Zonnenpoort staat vlak bij het Kalasasaya-platform en is doorgaans een van de eerste haltes tijdens een begeleide wandeling door het hoofdcomplex van Tiwanaku. Laag ochtend- of avondlicht strijkt langs het fries en brengt het ondiepe reliëf veel beter tot leven dan het vlakke, harde licht van de middagzon op de open altiplano. Als uw schema het toelaat, vraag uw gids dan om uw route daarop af te stemmen. De meeste begeleide tours combineren een nauwkeurige bestudering van de poort zelf met een uitleg over het Kalasasaya-platform waarnaast hij nu staat, zodat beide samen één geheel vormen in plaats van losse stops.