THE ICONIC GATEWAY
De Poort van de Zon: de gebeeldhouwde doorgang van Tiwanaku uitgelegd
Eén enkel blok gebeeldhouwd andesiet, een mysterieuze figuur met staf, en een fries waarvan sommigen menen dat het een kalender codeert — het verhaal achter het bekendste monument van Tiwanaku.
Bekijk Tiwanaku-trips op GetYourGuide ↗Een doorgang uit één steen gehouwen
De Poort van de Zon (Puerta del Sol) is gehouwen uit één enkel blok andesiet van meer dan 10 ton, met in het midden een rechthoekige doorgang. Waarschijnlijk stond hij oorspronkelijk niet waar hij nu staat — veel onderzoekers denken dat hij ooit tot een ander bouwwerk behoorde, mogelijk in Puma Punku, voordat hij naar zijn huidige plek werd verplaatst. Negentiende-eeuwse reizigers beschreven hem als in twee stukken gebroken op de grond liggend; nu staat hij rechtop in de Kalasasaya.
De figuur op de latei
Over de bovenkant van de poort loopt een gebeeldhouwd fries met in het midden een indrukwekkende figuur die in elke hand een staf houdt — gewoonlijk de Stafgod genoemd. Stralen of uitsteeksels komen uit zijn hoofd voort, en sommige geleerden verbinden de figuur met Viracocha, de scheppersgod van de latere Andesmythologie, hoewel die link een interpretatie is en geen met zekerheid vastgesteld feit; het volk van Tiwanaku liet geen geschreven teksten na die hun eigen iconografie verklaren, alleen het beeldhouwwerk zelf. Wie hij ook voorstelt, de figuur is het visuele en, zoals de meeste onderzoekers het eens zijn, het religieuze middelpunt van de hele site.
The winged attendants
Naast de Stafgod staan rijen kleinere rennende of knielende figuren, in profiel gebeeldhouwd met vleugels — sommige met menselijke gezichten, andere met condorkoppen, netjes in gelid gerangschikt aan beide zijden van het fries. Onderzoekers noemen hen soms chasquis, een term die aan de Inca's is ontleend voor boodschappers, hoewel die naam een latere gemakshalve gekozen aanduiding is en geen Tiwanaku-benaming — toegepast door geleerden die de scène probeerden te beschrijven, niet een titel die de beeldhouwers zelf zouden herkennen. Hun herhaalde, bijna mechanische houdingen geven het fries een processieritme, en hun exacte aantal en groepering staan centraal in het debat over wat het beeldhouwwerk moest vastleggen.
Het debat over het kalenderfries
In het begin van de twintigste eeuw stelde de archeoloog Arthur Posnansky dat de 48 figuren aan weerszijden een zonne- of maankalender coderen — bijvoorbeeld groeperingen die zouden kunnen overeenkomen met maanden en hun weken. Het idee blijft populair bij bezoekers omdat het overtuigend is en makkelijk na te vertellen, maar werkende archeologen van vandaag beschouwen het over het algemeen als een omstreden hypothese en niet als een vaststaand feit: het aantal verandert afhankelijk van welke figuren je meetelt en hoe de oorspronkelijke, onverplaatste positie van het fries zich verhield tot de rest van de site, en het is niet duidelijk of de poort überhaupt als astronomisch instrument is gebouwd in plaats van als religieus of politiek monument dat toevallig terugkerende getallen gebruikt.
Gebeeldhouwd zonder metalen werktuigen
Wat het fries uiteindelijk ook betekende, niemand betwist serieus de vaardigheid die het uithouwen ervan vergde. De steenhouwers van Tiwanaku bewerkten andesiet — een harde, fijnkorrelige vulkanische steen — met methoden die onderzoekers nog steeds bediscussiëren, en bereikten een scherp, gelijkmatig reliëf over de volledige breedte van de latei en een consistente diepte in het hele ontwerp. Het is een herinnering dat het echte mysterie van de Poort van de Zon niet een verloren of geleende technologie is; het is de aanhoudende organisatie van gespecialiseerde, vakkundige arbeid die een project als dit moet hebben gevergd van een samenleving zonder eigen schrift.
Seeing it on site
De Poort van de Zon staat nabij het platform Kalasasaya en is meestal een van de eerste haltes tijdens een begeleide wandeling door het hoofcomplex van Tiwanaku. Laag, vroeg of laat licht strijkt schuin over het fries en brengt het ondiepe reliëf veel beter tot zijn recht dan de vlakke, harde gloed van de middagzon op de open altiplano, dus als uw schema het toelaat, vraag uw gids dan om uw route daarop af te stemmen. De meeste begeleide tours combineren een nadere blik op de poort zelf met een uitleg over het platform Kalasasaya waarnaast hij nu staat, zodat beide samen betekenis krijgen in plaats van als afzonderlijke haltes.